TueOctTue2017

སྤེལ་དུས་མཐའ་མ།07:11:05 AM GMT

རྩོམ་གསར།:

ཁྲི་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་གྱི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།

ཁྲི་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་གྱི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།

འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་རང་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་རྒྱུ་ ནི་གལ་ཆེ་ཞིང་། ཡང་དག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡི་གེར་བྲིས་ཏེ་ཕྱི་རབས་པར་ཤུལ་རྟེན་དུ་འཇོག་པ་དང་། དེ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ལེན་པར་བསྐུལ་རྒྱུ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་གལ་ཆེ་མོད། ཡིན་ནའང་དུས་འཁྲུག་གི་བཙན་གནོད་དང་ཤེས་རིག་གི་དར་རྒུད།

ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་བག་སོགས་ཕྱི་རྐྱེན་ནང་རྐྱེན་གང་མང་གི་བརྡབ་གསིག་ཁྲོད་དུ་ འདས་བྱུང་རྗེན་པར་གསལ་བའི་ཡིག་ཚང་མང་པོ་རྩ་སྟོངས་དང་ཉམས་དམས་སུ་ ཕྱིན་ལ། འགའ་ཞིག་ལྷག་པ་ལའང་རྩོམ་པ་པོ་རང་རང་གི་རིག་གནས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་དང་བསམ་པའི་ ཤེས་རྒྱ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་སོགས་ལས་ཐ་ན་མིན་པ་ལ་ཡིན་པར་བྱས་པའི་ཨུ་ཚུགས་དང་བློ་ བཅོས། མེད་པ་ལ་ཡོད་པར་བསྙད་པའི་བཙན་ཤེད་དང་སྒྲོ་འདོགས་སོགས་ཀྱི་ཆའང་སྐབས་ཀུན་ཏུ་ འཁྲིལ་བ་བཞིན་བོད་རྒྱལ་བཙན་པོ་ཁྲི་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་གྱི་སྐོར་ཡང་དྲ་བ་འདི་ ལས་མ་འདས་པར་སྙམ།
《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ》ལས། དེར་སྲས་ཆེ་བ་གཙང་མ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་། དར་མ་ནི་སྡིག་ལ་དགའ་སྟེ་རྗེའི་འོས་མ་ཡིན། བར་བ་རལ་བ་ཅན་ལ་སྲིད་གཏད་དོ།། ཞེས་དང་།《ཆོས་འབྱུང་མཁས་དགའ》ལས། བ་ལང་གི་ཤ་ཚུགས་དང་འདྲ་ཞིང་། མཁྱེན་པ་ཆུང་ལ་རྒྱུད་གྱོ ང་བས་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་གླང་དར་མར་བཏགས། ཞེས་འབྱུང་ལ། ངག་རྒྱུན་དུ་ཡང་རྒྱལ་པོ་གླང་དར་མའི་མགོ་ན་རྭ་ཅོ་ཡོད་པ་དང་ལྕེ་ཡང་ནག་པོ་ཡིན་ པ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཚོགས་ཤིག་བཤད་པས། ཁྲི་དར་མ་ནི་གནོད་སྦྱིན་དང་སྲིན་པོའི་སྤྲུལ་བར་གྱུར་ལ་མི་སྡུག་པའི་མཚན་མས་ གཡོགས་པ། གཅེན་དུ་གྱུར་ཀྱང་སྡིག་ལ་དགའ་བས་སྲིད་ཀྱང་མ་ཐོབ་ལ། ཕྱིས་རང་གི་གཅུང་བོ་བསད་ནས་རྒྱལ་སྲིད་འཕྲོགས་ཤིང་ནང་བསྟན་བསྣུབས་མཁན་གྱི་ བདུད་རྒྱལ་དངོས་མ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྗོད་ཡོད། དེས་ན་གཤམ་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་ཁག་དང་རྡོ་རིང་ཡི་གེ རྒྱའི་ཡིག་ཚང་སོགས་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ཏེ་དེ་ལས་བརྩམས་པའི་གཏམ་བྱིས་པའི་རྩེད་མཚར་ ལྟ་བུ་ཞིག་གླེང་བར་བྱ་སྟེ།


དང་པོ། ཁྲི་དར་མ་མ་གཞིར་མི་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པར་དཔྱད་པ།


གཅིག མིང་ཐོགས་ཚུལ་དང་ཉེས་བཤད་གང་མང་ལ་དཔྱད་པ།
“བ་ལང་གི་ཤ་ཚུགས་དང་འདྲ་ཞིང་མཁྱེན་པ་ཆུང་ལ་རྒྱུད་གྱོ ང་བས་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་གླང་དར་མར་བཏགས”ཞེས་པ་མ་ངེས་ཏེ། གླང་ཞེས་བཏགས་པ་ཡོད་ཚད་སྨད་པའི་གནས་ཡིན་ན་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་ལའང“གླང་མཇིང་ ཡོན”⑴ཞེས་ཀྱང་གྲགས་ལ། དར་མ་ཞེས་པའང་ངན་སྨྲས་ཤིག་མ་ཡིན་པར་ཆོས་ལ་གོ་ཚུལ་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ རྙིང་དག་ཏུ་ད་ལྟ་ཡང་མཐོང་ཐུབ། དེ་བཞིན་བེའུ་ཞེས་གླང་དར་མར་འགྲེལ་བའི་ཁུངས་བཅོལ་སའི《འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད》ཀྱི་ ནང་གསལ་བའི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་བོ་དེ་ནི་བལ་བོའི་རྒྱལ་པོ་བཅུའི་མིང་ཡིན་པར་དགེ་ འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་གསལ་བོར་གསུངས་འདུག་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ཤེས་འདོད་ན《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི》ནང་གི་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ འགྲེལ་བར་གཟིགས་དང་གསལ། ཁྲི་དར་མ་ནི་གནོད་སྦྱིན་དང་སྲིན་པོའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པ་དང་སྔོན་གླང་བོ་ཞིག་ གིས་ལོག་སྨོན་བཏབ་པ་ལས་ཉེས་པ་སོགས་བདུད་རྒྱལ་གྱི་དཔེ་ལྟ་ བུར་སོང་ཡོད་པ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་གཏེར་མར་གྲགས་པ་འགའ་ལས་ལུང་བསྟན་ཡིན་ཚུལ་དུ་ བྲིས་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་བཅོས་སྒྱུར་ཅུང་ཙམ་ཡང་བྱས་མེད་པར་སུ་ཞིག་གིས་ཡིད་རྟོན་བྱེད་ནུས་ཏེ། ཐ་ན་ཁྲི་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པས་བང་སོ་ཡང་མེད་པར་བརྗོད་མོད། ད་ལྟ་ཡང་དངོས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་མཆིས་པ་འདི་ཡིས་ཤེས། བཙན་པོ་གཉིས་ཀྱི་གཅེན་གཅུང་ཡང《སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ》དང《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》རྒྱས་ བསྡུས་གཉིས།《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད》སོགས་ཡིག་ཚང་རྙིང་བ་ དག་ཏུ་བཀོད་པ་ལྟར་ལྷ་སྲས་བགྲེས་པ་རལ་བ་ཅན་དང་། ཆུང་བ་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་ཡིན་པར་བྱས་ན་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་ སྲས་ཁྲིར་འགོད་ཀྱི་ལུགས་དང་མཐུན་ལ།《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང》དང《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་ མེ་ལོང》སོགས་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་གི་གཅེན་གཅུང་ཐད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་ཡང་ཡོངས་སུ་མཐུན་ཏེ། དོན་གྱི་སྙིང་བོ་བསྡུས་ན། གོང་གསལ་གྱི་བཤད་ཡམས་དེ་དག་ཀྱང་སྤྱིར་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཇིག་ནས་ལོ་ངོ་ བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་གསུམ་ལྷག་འདས་པའི་ཆབ་སྲིད་ཁྲིམས་ལུགས་བག་ལ་ཞ་བའི་དུས་དང་། སྒོས་སུ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མགོ་ཚུགས་པ་ནས་བྲིས་པའི་ཆོས་འབྱུང་དག་ལས་ཁྱབ་ མགོ་བརྩམས་པས། དེར་ཡང་ཁུངས་ཐུབ་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་མ་མཆིས་སྙམ།


གཉིས། མི་གཤིས་དངོས་སོགས་ག་འདྲ་ཡིན་པར་དཔྱད་པ།
དེ་ཡང་ཁྲི་དར་མ་ཆུང་དུས་ནས་སྡིག་ལ་དགའ་བས་རྗེར་མ་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་གི《འུའི་དུམ་བརྟན་གྱི་བསྔོ་ཡིག》ལས། བཙན་པོ་འུའྀ་དུན་བརྟན་གྱྀ་ཞ་སྔ་ནས།།……དམ་པའྀ་ཆོས་བསྲུང་བ་དང་།། རྒྱལ་ཁམས་བྱྀན་ཆེན་པོའྀ་སྲྀད་བཅའ་བ་འྀ་དོན་དང་།། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའྀ་དབང་དང་མཐུ་སྟོབས་ཀྱྀས་དགྲར་གྱུར་པའྀ་སེམས་ཅན་གཞན། སྲོག་སྲྀད་ལ་ཕབ་པ་མན་ཅད། གནོད་པའྀ་ཕྱོགསུ་གྱུར་ཏེ།……ཚེའྀ་བར་ཆད་གྱྀ་བགེགས་དང་བྲལ་ཏེ། ཚེ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་སྨོན་ནོ།། གཙུག་ལག་ཁང་དང་མཆོད་རྟེན་གསར་བརྩྀགས་ཤྀང་རྙང་བཅོས་པ་ཡང་ལྷ་དང་མྱྀའྀ་མཆོད་ པའྀ་རྟེན་ནམ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ཡོད་ཀྱི་བར་དུ་དམ་པའྀ་ཆོས་མྱྀ་འཇྀག་ཅིང་གནས་པར་ གྱུར་ལ་འགྲོ་བ་མང་བོའྀ་བསོད་ནམས་ཀྱྀ་གཞྀར་གྱུར་ཅྀག……ཚེ་རབས་གྱྀ་དངོ་སྡིག་ གྀ་དྲ་མ་ནྀ་བྱང་། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་གྱྀ་ཚོགས་ནྀ་མྱུར་དུ་རྫོགས་ཤྀང་། ཕྱོགས་བརྒྱད་གྱྀ་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། བཀའ་འོག་ཏུ་འདུས་པ་དང་།ད་ལྟར་བཞུགས་པའྀ་སྐུ་འདྀ་ལ་ལྟས་ངན་པར་སྟོན་པ་དང་། བགེགས་དང་ཕས་གྱྀ་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་གྱྀས་མྱྀ་ཚུགས་ཤིང་སྐུ་ཚེ་གཡུང་དྲུང་དུ་ བཞུགས་པར་སྨོན་ནོ།། ཞེས་སོགས་བཀོད་པར་གཞིགས་ན་ཁོས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་ ལ་བཀུར་བསྟི་དང་མོས་གུས་བྱས་ཡོད་ཅིང་ཡབ་དང་གཅེན་པོའི་ཕྱག་སྲོལ་ལུགས་བཞིན་ དུ་བསྐྱངས་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་ཆེད་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པ་དང་མཆོད་ རྟེན་ཉམས་གསོ་བྱས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་ཐུགས་སྨོན་རྒྱ་ ཆེར་བཏབ་པ་དང་། འབངས་དང་རྒྱལ་སྲིད། རྒྱལ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱང་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ནས་ཕྱོགས་བརྒྱད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་བཀའ་འོག་ཏུ་འདུས་ཏེ། སྔར་ལས་ལྷག་པའི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འཛུགས་ཐུབ་པའི་སྨོན་ལམ་ཡང་རྒྱ་ ཆེར་བཏབ་ཡོད་པ་འདི་ལས་ཁོང་ནི་མ་གཞིར་བོད་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དོན་ཆེན་ ཁུར་དུ་འཁྱེར་བའི་བཙན་པོ་བཟང་བོ་ཞིག་ཡིན་པའང་གསལ་བོར་རྟོགས་ཐུབ། གལ་ཏེ་སྡིག་ལ་དགའ་ཞིང་བསྟན་པ་ལ་སྡང་བའི་བདུད་རྒྱལ་ཞིག་ཡིན་ན། བློན་ངན་དབང་ཆེན་དག་གིས་བསྟན་པ་བསྣུབ་དགོས་ཚུལ་གྱི་གནས་ལུགས་མང་དུ་ཞུས་དུས་ ཡང“རེ་ཞིག་ང་ཡི་ཡབ་མེས་ཀྱི་ཐུགས་དམ་ཆོས་འཁོར་གསུམ་དང་མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་གྱི་ ལྷ་ཁང་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བཅད་དེ་འདག་ཞལ་གྱིས་ཤིག”⑵ཅེས་གསུངས་པའི་དགོས་པ་ཡང་མ་ མཆིས་སོ།།
ཡང“དེའི་ཚེ་བློན་འབངས་ཆོས་ལ་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་འདུས་ནས་ངུ་འབོད་དང་མྱ་ངན་བྱས། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དགོངས་ལ་འདི་ལྟ་བུ་མཛད་པར་མི་རིགས། ཡབ་མེས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དང་དཀོར་མཛོད་ཀྱི་སྒྲོམ་བུ། རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ལ་གཟིགས་ཤིག་ཅེས་མགྲིན་ གཅིག་ཏུ་ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་བྱས། རྒྱལ་པོ་ནུབ་ཕྱོགས་གླ་བའི་ཚལ་ན་མིག་མང་རྩེ་ཞིང་ཡོད་པ་འབངས་རྣམས་ཀྱི་ངུ་ འབོད་ཐོས་པས་སེམས་མ་བདེ་སྟེ་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ཀློག་གིན་ཡོད”⑶ཅེས་པ་ ལྟར་ཁོང་ནི་དམངས་ཀྱི་རེ་འདུན་དང་ལེན་དང་ཡབ་མེས་དག་གི་མཛད་རྣམ་ལ་ཡི་རང་གོང་ བཀུར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད།“ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེས་རྟ་བབས་ནས། པུས་མོ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞུ་བཀངས་པས། བཙན་པོས་ཕྱག་བྱེད་པར་གོ་ནས་བཞེངས་འཚལ་ཟེར། ཕྱག་དང་པོ་བྱས”⑷ཞེས་པ་བཞིན་ཁོང་ནི་ངང་རྒྱུད་འཇམ་ཞིང་འབངས་ཀུན་བྱམས་པས་ སྐྱོང་བའི་བཙན་པོ་བཟང་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པར་འདོད། གལ་ཏེ་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བ་དང་། སྡིག་ལ་དགའ་བ་ཞིག་ཡིན་ན། ཆོས་ལ་དགའ་བའི་བློན་འབངས་ཚོས་བཙན་པོ་རང་གིས་བསྒྲུབ་མི་འདོད་ཅིང་ལྡོག་ཕྱོགས་ སུ་གྱུར་པའི་ལས་ལ་བསྐུལ་དུས། དེ་ཚོར་སྤྱོ་སྡིགས་མནར་གཅོད་མི་གཏོང་རུང་སེམས་མི་བདེ་བ་འབྱུང་དགོས་དོན་མེད་ ལ། རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ཀློག་པའི་དགོས་པ་ལྷག་ཏུ་མ་མཆིས་ཤིང་། འབངས་མི་གང་རུང་གིས་རང་ལ་ཕྱག་འཚལ་དུས་མྱུར་དུ“བཞེངས་འཚལ”ཞེས་དེ་བས་ཀྱང་ཟེར་ མི་སྲིད་དེ། ཁོང་གི་ཐུགས་རྒྱུད་དྲང་ཞིང་བཟང་བས། ལྷ་ལུང་དཔལ་རྡོར་གྱིས་ཀྱང་བཙན་པོའི་ལུས་སྟེང་གི་ཞན་ཆ་དེ་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ བཞེངས་འཚལ་ཞེས་གསུངས་པའི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་སྙིང་དུ་ཕོག་པའི་མདའ་དེ་འདྲ་ འཕེན་ཐུབ་པར་སྙམ། །

གཉིས་པ། ཁྲི་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་དཔྱད་པ།


ཁྲི་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་མང་དུ་བཤད་མོད། གནོད་སྦྱིན་དང་སྲིན་པོའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པ། གླང་བོ་ཞིག་གིས་ལོག་སྨོན་བཏབ་པ་སོགས་ནི་ཆགས་སྡང་གི་གཏམ་དུ་འདུག་པ་ གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ལགས་ལ། གལ་ཏེ་བདེན་པར་འདུག་ནའང་སེམས་ཅན་སྤྱི་མཐུན་གྱི་སྣང་ངོར་འཕྲོད་དཀའ། ཡང་ལ་ལས་རྒྱལ་པོ་དར་མས་བོན་ཆོས་སྤེལ་ཕྱིར་ནང་ཆོས་བསྣུབས་པར་ཡང་བཤད་མོད། དེ་ནི་ནང་ཆོས་ལ་སྡང་བའི་བློན་པོ་སྐོར་ཞིག་གིས་བཙན་པོ་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་བཀྲོངས་ ནས་ཁོང་སྲིད་ཁྲིར་འདོན་གསོལ་མཛད་པས་དེ་ལྟར་སྒྲོ་བཏགས་པ་སྟེ།“སྐུའི་སྔགས་ མཁན་དང་རྒྱལ་གྱི་སྐུ་གཤེན་ལ་བཀྱོན་ཕབ”⑸ཅེས་པ་ལྟར་མེས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ གྱིས་བསྣུབས་ནས་སྔར་སྲོལ་མ་ཉམས་ཙམ་དུ་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་ལ་བོན་གཤེན་རེ་ གཉིས་ཙམ་ཡོད་པ་དེར་ཡང་ཁོས་ཉེས་ཁྲིམས་བཅད་པས་བཤད་རྒྱུན་དེའི་ཡང་དག་མིན་གྱི་ ཆ་ཡང་རང་གསལ་དུ་འགྲོ། དེ་བས་དུས་སྐབས་དེའི་དོན་དངོས་ལ་སྦྱར་ནས་དཔྱད་ན།

གཅིག སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ།
སྤྱིར་བཙན་པོ་རལ་བ་ཅན་གྱི་རིང་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཧ་ཅང་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་དུས་ སྐབས་ཤིག་ཡིན་ནའང་། སྐུ་ཚེ་སྨད་ལ་དམག་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་དེ་འདྲ་དོ་ཁུར་མ་མཛད་པར་ལྷ་ཁང་གསར་བཞེངས་ དང་དམ་ཆོས་བསྒྱུར་སྤེལ། ཐལ་དྲགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བྱེད་མི་སྣའི་སྤྱི་ཚོགས་གོ་གནས་མཐོར་འདེགས་བྱེད་ ཐབས་སོགས་ལ་འབད་པས་ཆག་འཇིག་གི་ས་བོན་ཡང་ཀུན་ནས་རྒྱས།
1. ཁོང་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མདུན་ས་ཆུང་བ་རབ་བྱུང་བར་ཕུལ་ལ།“རྗེའི་ལ་ཐོད་ཕུད་ཅིང་ རབ་ཏུ་བྱུང་པའི་གདན་དུ་འདིང་། རབ་ཏུ་བྱུང་མ་ཐག་གཅིག་གིའང་ཞབས་སྤྱི་བོར་ལེན། གོས་སེར་པོའི་ལྷན་པ་སྐྱེ་བོའི་ལུས་ལ་འདུག་པ་མཐོང་ཀྱང་དེ་ལ་རྒྱལ་པོ་ཕྱག་མཛད། ཞང་བློན་གང་གིས་རྟེན་ཕུལ་ནས། སྔུན་ཕྱག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཕུལ་ཀྱང་ཕྱག་ལན་མི་གནང་། བོད་ཡོངས་རྗེའི་གསང་བཅའ་བསྡུས་ཏེ། བླའི་དགེ་འདུན་ལ་འཚོ་བར་ཕུལ། རབ་བྱུང་རེ་རེ་ལ་ཡང་འབངས་ཁྱིམ་བདུན་བདུན་ལྷ་རིས་སུ་ཆད་ཕུལ་ནས་ཟས་དང་ན་བཟའ་ སྦྱོར། རབ་བྱུང་གི་གོས་ལྷན་པ་ཅན་གཟིགས་ན་དྲིས་ནས་དེའི་ལྷ་རིས་བཀའ་དྲག་ཏུ་གསོལ”⑹བར་ མ་ཟད། སྐྱ་བློན་དག་གིས་ཆོས་ལ་དེ་འདྲར་བཀུར་བསྟི་མི་ བྱེད་པར་ཞུས་ན་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ལྷག་ཏུ་བཀུར་གཟོ་ཚད་མེད་ཀྱིས་བཙུན་པ་ལ་མིག་ ཟུར་གྱིས་བལྟས་ན་མིག་འབྲུ་བ་དང་། མཛུབ་མོས་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་ན་མཛུབ་མོ་གཅོད་པ། རང་ཅག་རྣམས་འདི་འདྲར་གུ་དོག་པ་དེས་ལན་ཞེས་པའི་བརྡར་རབ་བྱུང་བའི་སྟེང་མཆུ་ གཡོས་ན་དེའི་མཆུ་ཏོ་འབྲེག་པ་སོགས་བླ་མ་སེར་མོ་བླ་ལྷག་ཏུ་བཀུར་དགོས་པའི་ ལུགས་སྲོལ་ཞིག་ཆགས་པར་བྱས་པས། གྲྭ་བཙུན་དག་གི་དབང་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་ཆོས་བྱེད་སྐྱེས་བུ་གང་མང་ཞིག་ལ་ས་ ཞིང་དང་འབྲོག་ར། འབངས་མི་སོགས་མངའ་ཞིང་། ཐ་ན“ཐང་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་མངགས་པའི་ཕོ་ཉ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཡང་རབ་བྱུང་བཙུན་པ་ཡོད་པ”⑺ལྟ་ བུར་ཆོས་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་གང་ཐད་དུའང་གཞན་སུས་ཀྱང་དོ་ཟླ་བྲལ་བའི་ཚད་དུ་སླེབས་ པར་མ་ཟད། བྲན་ཀ་དཔལ་ཡོན་བཙན་པོ་གཉིས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་བློན་པོ་གཞན་དག་གིས་ཁོའི་བཀའ་ བཀོད་ཅི་བྱས་བཞིན་བསྒྲུབ་དགོས་པའང་བྱུང་བས་ཐད་ཀར་སྐྱ་བློན་དག་གི་སྤྱི་ཚོགས་ གོ་གནས་དང་ཁེ་ཕན་ལ་གནོད་པ་ཐེབས། དེར་བརྟེན་རྒྱལ་བློན་བར་གྱི་འགལ་བ་དང་། སེར་སྐྱ་བློན་རིགས་བར་གྱི་འགལ་བ་སོགས་ཛ་དྲག་རྣོ་ངར་ཅན་དུ་ཕྱིན་ཅིང་། འབྲོ་ཁྲི་གསུམ་རྗེ་སྟག་སྣང་དང་བྲན་ཀ་དཔལ་ཡོན་ལ་བཀྱོན་ཕབ་ལ། བཙུན་མོ་ངང་ཚུལ་མ་རང་ ལྕེབས་བརྒྱབ་ནས་ལྟོའི་སྲས་ཀྱང་ཤི་མཐར་བཙན་པོ་རང་ཡང་ཞང་བློན་ནག་པོ་དག་གིས་ བཀྲོངས་སོ།།
2. ཡང་བཙན་པོ་ཁྲི་རལ་གྱི་དུས་སུ་ཆོས་བྱེད་མི་སྣའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་གནས་མཐོ་ དྲགས་པས། འབངས་མི་མང་ཤོས་ཤིག་གིས་ཆོས་ལ་དད་པས་མ་ཡིན་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟོ་གོས་དབང་ཐང་ དང་ལུས་སྲོག་ལ་འཚེ་བ་མི་འབྱུང་བའི་ཆེད་རབ་ཏུ་བྱུང་བས། སུམ་གཉིས་ས་ལ་སྤྱོད་པའི་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སྲུང་བའི་དམག་མི་ཇེ་ཉུང་ནས་ཇེ་ ཉུང་དུ་འགྲོ་མགོ་ཚུགས་ཤིང་། གྲངས་འབོར་དེ་ཙམ་མང་བའི་གྲྭ་བཙུན་དང་དེ་དག་ལ་དབང་བའི་ལྷ་འབངས་བཅས་པར་དམག་ ཁྲལ་སོགས་ཁྲལ་རིགས་གང་ཡང་བསྡུ་རྒྱུ་མེད་པས་དཔལ་འབྱོར་ཐད་ལའང་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ ཅིང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་རྣམས་ནང་དམེ་བྱས་པས་མཐའི་སོ་བློན་དག་ཀྱང་ལང་ཤོར་ལྟོས་ མེད་དུ་གྱུར། ཁྱད་པར་དུ་བཙན་པོ་ཁྲི་རལ་རིང་དབོན་ཞང་དབུ་སྙུང་རྡོ་རིང་བསླངས་ནས་བོད་རྒྱ་ གཉིས་ཚེ་ཚེ་རབས་རབས་སུ་ཞི་མཐུན་ཡོང་བར་མནའ་བསྐྱལ་དམ་བཅའ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱས་སྤྱི་ལོ830ལོ་ནས་བཟུང་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཆ་དག་ཕྱིར་འཕྲོག་ རྩིས་བྱས་པར་མ་ཟད། ཐ་ན་ཐད་ཀར་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་སར་དམག་ལྷགས་ནས་སྔོན་གྱི་ངོ་ཚ་གཙང་སེལ་བྱ་ རྒྱུའི་གྲོས་བཤམས་ཤིང་། མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དུ་བོད་འགོག་དམག་དོན་རྟེན་གཞི་མང་དུ་བཙུགས་པ་དང་། ཡུ་གུར་པ(ཧོར)ཡང་གྲོགས་སུ་བསྡེབས་པས་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལ་རྒྱ་ཧོར་ སྟག་གཟིག་སོགས་ཕྱིའི་དམག་གི་འཇིགས་པའང་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། དེ་བས“དེ་ནས་བོད་འབངས་ཡོངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ནི།། སྣུམ་ཟད་མར་མེ་ལྟ་བུར་ཡལ་ལ་ཐུག། རྗེ་ཡི་མངའ་ཐང་དགུན་ཁའི་ཆུ་བཞིན་བྲི།། ཚུལ་ཁྲིམས་སོག་རུལ་ཕོན་ཐག་བཞིན་དུ་ཞིག། ཆབ་སྲིད་ཕན་བདེ་ནམ་མཁའི་འཇའ་བཞིན་ཡལ།། ནག་ཕྱོགས་སྤྱོད་པ་དཔྱིད་ཀྱི་རླུང་བཞིན་ལངས།།”⑻སོ།།

གཉིས། ཁྲི་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པའི་དགོངས་གཞི་དང་དགོས་པ།
སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ་དེ་འདྲའི་འོག་བོད་བཙན་པོའི་སྲིད་ཁྲིར་བཞུགས་པའི་དར་ མ་འུ་དུམ་བཙན་ལ་མཚོན་ན། འགལ་ཟླ་སྣ་ཚོགས་གཙང་སེལ་གྱིས་རླབས་ཆེན་གྱི་དགོངས་བཞེད་དེ་མངོན་འགྱུར་བྱ་ དགོས་པ་ལ་ཐོག་མར་བག་ཆགས་ཤིག་གམ་གོམས་རིམ་ཞིག་གིས་བསྐུལ་ཏེ་ཡབ་དང་གཅེན་པོའི་ ཕྱག་སྲོལ་བཞིན་དམ་ཆོས་ལ་བཀུར་བསྟི་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཙམ་མ་ཟད། འབྲི་ཡི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་སྤ་གྲོ་སྟག་ཕུག་གི་ལྷ་ཁང་སོགས་བཞེངས་ནས་ལོ་ངོ་ཧྲིལ་ བོ་གཉིས་རིང(སྤྱི་ལོ838 ནས840ལོའི་བར)སྲིད་བསྐྱངས་ནའང་བོད་དུ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་སད་དང་སེར་བ། ཐན་པ། མུ་གེ ནད་ཡམས་སོགས་རང་བྱུང་གི་གནོད་འཚེ་བསྟུད་མར་བྱུང་བས་རྒྱ་ཆེའི་རོང་འབྲོག་མང་ ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་ཤིང་། དེ་དང་བསྟུན་ཆོས་ལ་སྡང་བའི་བློན་པོ་ སྦས་ཅོག་ལེགས་སོགས་ཀྱིས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཆོས་བྱས་པས་ལན་པ་ཡིན་ཚུལ་གྱི་གླེང་ བརྗོད་གང་སར་བསྒྲགས་ནས་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་དད་འདོད་མོས་བཟློགས་པ་དང་། ཆོས་ལ་མི་དགའ་བའི་བློན་པོ་དབས་རྒྱལ་ཏོ་རེ་སོགས་དབང་ཤུགས་ཆེ་དྲགས་པས། འགལ་བ་སྣ་ཚོགས་སྔར་ལས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དུ་གྱུར་ལ། རྒྱའི་ཐང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གཡོ་སྒྱུའི་སྦྱོར་བ་བཤམས་པས་ཐུགས་སུ་གདོན་གསོལ་ ཏེ།“ཆོས་ཇི་ལྟར་བསྣུབས་ན། རྒྱ་ནག་པོས་བོད་ཀྱི་རིག་པ་ཐམས་ཅད་ཐུབ་པ་ལ། ཆོས་ཀྱི་རིག་པ་དང་རྒྱལ་པོའི་བསོད་ནམས་མ་ཐུབ་ནས། ལོ་གཅིག་ཏུ་གབ་རྩེ་ཐམས་ཅད་བཀྲམ། ཇུ་ཞག་བརྩིས་པས་ཐབས་རྙེད་དེ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་བཙུན་མོ། བློན་པོ་གསུམ་ལ་ལྟ་ལོག་དང་སྤྱད་ལོག་གྱིམ་ཤིང་བྱས་ཏེ། འདབ་ནོར་དང་དཔྱ་སྐྱེས་ཀྱི་ཐུམ་བུ་གསུམ་བྱས་ཏེ(བསྐུར་རོ)། ཁོང་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ཏུ་རེ་རེ་བཞག་སྐད་དོ།། དེར་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ། བར་ཐེ་ཁྲ་བོ། ས་ཐེ་ནག་པོ་གསུམ་ཞུགས་ནས། དེར་ཐུགས་སུ་གདོན་གསོལ།”⑼དེའི་ཤེས་བྱེད་ལ་བསྟན་པ་སྣུབ་སྐབས་ཀྱང་ཐོག་མར“རྒྱ་ མོ་ཀོང་ཅོང་བྱ་བའི་གནོད་སྦྱིན་མོ་གཅིག་གིས། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ལྷ་ཤཱཀྱ་མུ་ནི(ནེ)ཟེར་བ་བཀྲ་མ་ཤིས་གཅིག་སྤྱན་དྲངས་ནས།”⑽ཞེས་ བསྟན་པ་སྣུབ་པའི་ཐོག་མར་རྒྱ་བཟས་སྤྱན་དྲངས་པའི་ཇོ་སྐུར་ངན་སྨྲས་དང་གནོད་པ་ བྱས་པ་མ་ཟད།《སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ》ལས་ཀྱང“མོ་ས་སྤྱད་ལ་མཁས་པས་ས་སྤྱད་བྱས་ཏེ། ལྕགས་ཀ་རི་སེང་གེ་དཀར་མོ་གནམ་དུ་འཕྱོང(མཆོང་)བ་འདྲ་བ་ལ་སྒལ་ཚིག་ཉི་ཤུ་རྩ་ གཅིག་ལ་མཆོད་རྟེན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གི་མེ་རྩ(བཙའ)བཞག སྤྱི་བོར་མཆོད་རྟེན་ནག་པོ་ཁྲི་འཕང་དགུ་པས་མནན་ལྟག་ཁུང་དུ་ལྷ་ཁང་བྱས་ནས་ སྟོད་ལ་མནན། དེ་མ་མནན་ན་རྒྱ་གར་འབངས་དུ་འདུ་བ་ཡིན། དམར་ཕོ(པོ)རི་སྟག་བྱི(བྱེ)ཁུང་དུ་འཛུལ་བ་འདྲ་བའི་སྣ་ལ་ཤིང་སྣ་ལའི་ཕུར་པ་ བཏབ། དེ་མ་བཏབ་ན་རྒྱ་ནག་མངར་འདུས་པ་ཡིན། ཡར་ལུང་མེ་ སྣའི་གདོང་ལ་རི་འབྲས་ཀྱི་ལྗང་པ་འདྲ་བ་ཡོད་པ་དེ་སྐད(སྐེད)པར་བཅད། དེ་མ་བཅད་ན་བོད་དུ་མུ་གེ་མི་འོང་བ་ཡིན། མྱང་རོ་ན་རི་སྟག་དང་སེང་གེ་འཐབ་པ་འདྲ་བ་ཡོད་དེའི་བར་བཅད། དེ་མ་བཅད་ན་བོད་ལ་དཔའ་འོ(བོ)རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འོང་བ་ཡིན། རི་སྟག་སེང་གཉིས་ཀྱི་མཇུག་མ་བསྣོལ་བ་ཡོད་པ་དེ་བཅད་ནས། བར་དུ་རཏྣའི་མཆོད་རྟེན་གྱིས་མནན། དེ་མ་བཅད་ན་བཙན་པོ་འཕྲུལ་དང་བློན་པོ་རིག་པ་ཅན་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་འོང་བ་ཡིན། ……བོད་འབངས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཕྱུང་། བུད་མེད་དཀག་ནག(ནས)ཆོས་བྱེད་དོ་ཟེར་ནས་རབས་བཅད་ནས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཕ་མིང་ལ་གཏད་འདོད་པ་ཡིན།”⑾ཞེས་ནན་གྱིས་སྤྱོས་པས་མཚོན་ནོ།། མདོར་ན། བོད་ཀྱི་མི་འབོར་དང་ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན་སོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སོར་ཆུད་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་ཆེད“རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་ལ་ ཤོར་དོགས་ནས་རྗེ་མིས་ཆོས་སྤངས”⑿ཏེ། རེ་ཞིག་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་མི་སྣུབ་ག་མེད་བྱུང་བ་ཡིན་སྙམ།
འོན་ཀྱང་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཞིག་ལ། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་བསྟན་པ་བསྣུབས་ནས་སྲིད་དོན་གྱི་དགོངས་བཞེད་བླ་མེད་དེ་གྲུབ་ རྗེས་ཡང་བསྐྱར་བསྟན་པ་གསོ་རྒྱུའི་ཐུགས་དགོངས་ཤིག་ཀྱང་ཡོད་སྙམ། དེའི་ཤེས་བྱེད་ལ་རང་རེའི་ཡིག་ཚང་ཚད་ལྡན་འགར་བཙན་པོས“ཡང་ན་ལོ་གསུམ་གྱིས་ གསོད་པ་སྔས། ཡང་ན་ལོ་གསུམ་གྱིས་གསོད་པ་འཕྱིས།”(ཆོས་འབྱུང་ལ་ལར་ད་དུང་སྔ་མིན་འཕྱི་མིན་ གྱི་ལས་འདི་སྡུག་པ་ལ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་)ཞེས་སྨྲེ་ངག་འདོན་བཞིན་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་ མདའ་ལ་འཇུས་ནས་གྲོངས་པར་བཤད་པ་ལྟར། དེ་ཡང་ལོ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་དགྲོང་ན་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་དག་ཐེར་བཅོས་ བསྒྱུར་གྱིས་ཆོས་ལུགས་སླར་གསོ་བྱས་ཆོག་མོད། སྡིག་པའི་ཕུང་བོ་རི་རབ་ཙམ་ལས་བྱས་འབྲས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྔ་མིན་འཕྱི་མིན་གྱི་ དུས་སྐབས་སུ་བཀྲོངས་པས། བོད་ཆེན་པོའི་བདེ་སྡུག་ལ་བསམ་པའི་ཕངས་སེམས་དང་ལས་ངན་ཚབས་ཆེན་བསགས་པའི་འགྱོ ད་གདུང་གཉིས་འདྲེས་ཀྱི་ངང་དེ་ལྟ་བུའི་སྨྲེ་ངག་འདོན་བཞིན་གྲོངས་པ་ལགས་ཏེ། དེ་ཡང་བོད་ལ་བོན་ཆོས་དར་ནས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་འདས་ཤིང་། དེ་བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག་ཀྱང་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ ལྡེ་བཙན་གྱི་རིང་ནས་རབ་བྱུང་བའི་ཐོག་མ་བྱུང་ཞིང་། ཆེས་ཆེར་དར་བའི་ནང་ཆོས་དེར་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་དབང་མངའ་བའི་རྒྱལ་བློན་རིམ་ བྱུང་གི་དམིགས་ བསལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ནང་བསྟན་རང་ཉིད་ལ་མངའ་བའི་མིང་དོན་གཉིས་མཚུངས་ ཀྱི“དམ་པའི་ཆོས”ཀྱི་ཁྱད་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས། མི་རབས་གསུམ་པ་བཙན་པོ་ཁྲི་དར་མའི་བར་གྱི་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་དེ་ལྟ་བུའི་ནང་དེ་ འདྲར་དར་ཁྱབ་བྱུང་བས། སྲིད་དོན་གྱི་དགོངས་བཞེད་བླ་མེད་དེ་གྲུབ་རྗེས་བསྟན་པ་ཡང་བསྐྱར་གསོས་ན་གསོ་ ཐུབ་ངེས་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་ཉེ་བའི་དུས་ལའང་། 1958ལོའི“ཆོས་ལུགས་བཅོས་བསྒྱུར”ནས“རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་མོ”བརྒྱུད་ པའི1979ལོའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གི་རིང་དུ་ནང་ཆོས་ལ་ཆག་འཇིག་ཇི་འདྲ་ ཐེབས་རུང་། སྤྱི་ལོ1979ལོར་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཡང་ བསྐྱར་ཕྱེས་རྗེས་ཡང་དར་བསྟན་པའི་རྣམ་པ་བཟང་བོ་འདི་འདྲ་ཆགས་ཡོད་པ་ལྟར་རོ།། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་ ཞིང་། ཡང་དག་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྲིད་ཁྲིམས་དེའི་ཁག་ཐེག་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འོག་ཏུ་ད་ གཟོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་སྣ་ཚོགས་གང་ཕན་གང་བཟང་གིས་བསྒྲུབ་ཆོག་པ་ལས། དེ་ལྟ་བུའི་སྲིད་ཁྲིམས་ཀྱི་འགན་ནུས་དང་བྲལ་ཚེ་ དམ་ཆོས་ལ་ཁྱད་ནུས་ཇི་འདྲ་ཡོད་རུང་ཡུན་རིང་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་ཁག་ པོ་ཡིན་པས། རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་ལ་ཤོར་དོགས་ནས་མགོ་ནག་བོད་པའི་གཏན་བདེའི་ཆེད་དུ་རེ་ཞིག་ཆོས་ སྤོང་གི་ལས་ལ་ཞུགས་པར་འདོད་དོ།། འོ་ན། བསྟན་པ་བསྣུབས་དུས་ཁྲི་དར་མས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་ལོ་གསུམ་སོང་བ་སོགས་གང་ གིས་ཤེས་ཞེ་ན། དེ་ཡང་བཙན་པོ་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་དང་ཁྲི་དར་མ་ གཉིས་ཀྱི་འཁྲུངས་ལོའི་ཐད་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་ཇི་བཞིན་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་ བཞུགས་པའི་ལོ་དང་སྐུ་གཤེགས་པའི་ལོ་ཚིགས་ཐད་ལའང་རང་རེའི་ཡིག་ཚང་ཀུན་གཅིག་ མཐུན་མིན་མོད། དབོན་ཞང་དབུ་སྙུང་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ལས། བོད་ཆེན་པོའི་ལོའི་མྱིང་ནྀ་སྐྱིད་རྟག་ལོ་བདུན།། རྒྱ་ཆེན་པོའི་ ལོའི་མྱིང་ནྀ།། ཅང་ཀེང་ལོ་དང་པོ་ལྕགས་མོ་གླང་གྀ་ལོའི་དགུན་སླ་ར་བ་ཚེས་བཅུ་ལ། ཞེས་བཀོད་ འདུག་པས། ཁྲི་རལ་བ་ཅན་གྱི་སྐྱིད་རྟག་ལོ་བདུན་པ་ནི་སྤྱི་ལོ་821ལོ་ཡིན་ལ། སྐྱིད་རྟག་ལོ་དང་པོ འམ་ཁོང་ཁྲིར་བཞུགས་ཀྱི་ལོ་ནི་ཤིང་མོ་ལུག་སྤྱི་ལོ815ཡིན་པ་དོན་གྱིས་གྲུབ། ཡང《ཐང་ཡིག་རྙིང་མ》ལས། ཧོས་ཁྲང(会昌)ཁྲི་ལོ་གཉིས་པར་བཙན་པོ་གཤེགས། ལོ་དེའི་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པར་བློན་བཙན་བཞེར་སོགས་གོང་མར་སྙན་སེང་ཞུ་བར་སླེབས། གོང་མས(唐武宗李炎)ཅང་ཙོ་ཅན་གྱི་ ཐབས་ཡོད་པ་ལི་ཅིན(李璟)བྱ་བ་འདས་མཆོད་དུ་མངགས་ཞེས་སྤྱི་ལོ842བོད་ཆུ་ཕོ་ཁྱིའི་ ལོར་བཙན་པོ་གཤེགས་པ་ལས་བཙན་པོ་སུ་ཡིན་གྱི་གསལ་ཁ་མ་བཏོད་ཀྱང་།《ཐང་ཡིག་གསར་ མར》 དེའི་འཕྲོར་ཆི་ལི་ཧུའུ་བཙན་པོར་བསྐོས་པར་དཔགས་ན། སྤྱི་ལོ842ལོར་འདས་པའི་བཙན་པོ་དེ་དར་མ་ལས་འོས་མེད། དེའི་སྐོར་ཅུང་ཞིབ་ཚགས་ཆེ་བ་ལ་རྒྱའི་ཡིག་ཚང《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང》(资治通 鉴)ལས། ཁེ་ཁྲིན(开成)ལོ་གསུམ་པ(སྤྱི་ལོ838ས་ཕོ་རྟའི་ལོ)ལ་སྐྱིད་རྟག་བཙན་པོ་འདས། གཅུང་དར་མ་ཁྲིར་འཁོད། ཞེས་དང་། ཧོས་ཁྲང(会昌)ཁྲི་ལོ་གཉིས་པའི(སྤྱི་ལོ842བོད་ཆུ་ཕོ་ཁྱིའི་ལོར)ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ པར་བོད་ནས་བློན་བཙན་བཙན་བཞེར(论普热)མངགས་ནས་དར་མ་འདས་པའི་བརྡ་སྦྲན་ཞེས་འབྱུང་ བས། དོན་དུ་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་སྤྱི་ལོ་838(བོད་ས་ཕོ་རྟའི) ལོར་གྲོངས་ཤིང་ལོ་དེར་ཁྲི་དར་མ་ཁྲིར་བཀོད། སྤྱི་ལོ842ལོར་དར་མ་ལྷ་ལུང་དཔལ་རྡོར་གྱིས་བཀྲོངས་པ་བཅས་གསལ་བོར་ངེས་ཐུབ། དེ་ལ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་ཆོས་འབྱུང་དང་སྟག་ཚང་རྫོང་བའི་རྒྱ་བོད་ཡིག་ ཚང་སོགས་སུ་ཁྲི་དར་མས་ལོ་ངོ་གཉིས་རིང་རྒྱལ་པོ་ཚུལ་བཞིན་མཛད་ཅིང་ལོ་གསུམ་པ་ ནས་ཆོས་བསྣུབས་པར་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བསྣུབས་ཀྱི་ལོ་དེ་ཡང་ལྕགས་མོ་བྱའི(སྤྱི་ལོ841)ལོ་ཡིན་པར་ཡིག་ཚང་ཀུན་ མཐུན་པས། འུ་དུམ་བཙན་ཁྲིར་བཞུགས་པ(སྤྱི་ལོ838)ནས་སྤྱི་ལོ840(བོད་ལྕགས་ཕོ་སྤྲེལ)ལོའི་ བར་ཏག་ཏག་ལོ་ངོ་ཧྲིལ་བོ་གཉིས་དང་། སྤྱི་ལོ841(བོད་ལྕགས་མོ་བྱའི)ལོའི་བར་ལོ་ངོ་ཧྲིལ་བོ་གསུམ་སོང་འདུག་པས“ཡང་ན་ ལོ་གསུམ་གྱིས་གསོད་པ་འཕྱིས”ཞེས་པ་དང་ཀུན་ནས་འགྲིག །

གསུམ་པ། ཁྲི་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པའི་ཚད་དང་གང་བསྣུབས་པ། དེའི་ཉེས་སྐྱོན་ལ་དཔྱད་པ།


དེ་ཡང“སྔགས་ཀྱི་སྒྲུབ་གྲྭ་རྣམས་ནི་རི་སུལ་བྲག་ཕུག་སོགས་སུ་གནས་པའི་ ཕྱིར་དང་། གླང་དར་རང་གིས་ཁས་བླངས་པ་བཞིན་སྔགས་པ་སུ་ལའང་སྐྱོན་གཏན་ནས་མ་བྱུང”⒀ཞེས་ དང་།“དཀོན་མཆོག་སྔགས་པའི་སྐུ་ལ་མི་བསྡོའོ་ཆོས་མཛོད་ཅིག”⒁ཅེས་པ་བཞིན“རྒྱལ་ ཁབ་དང་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་སྲ་བརྟན་དང་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་ཆེད་དུ་རྩ་བ་ཆབ་སྲིད་ ལ་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་ཆོས་དང་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་ བཙུགས་ཤིང་། ཆོས་ལུགས་པའི་བྱེད་སྒོའི་རྣམ་པ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་པ་ལས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་བསྒྱུར་པའམ་བསྣུབས་པ་མིན”⒂ པར“རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཀུན་ཕབ། བཙུན་པའི་རྟགས་འབོར་དུ་མ་འདོད་པ་ཀུན་མདའ་གཞུ་རྔ་གཤང་བསྐུར་ནས་རྔོན་པ་ལ་ བཏང”⒃བ་སྟེ་བོད་ཀྱི་མི་འབོར་དང་དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན་སོགས་འཕེལ་བའི་རྒྱུར་བརྩམས་ནས་རེ་ཞིག་རབ་བྱུང་བ་ཕབ་ནས་འདུལ་བའི་ བསྟན་པ་བསྣུབས་པ་མ་གཏོགས། ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཆོས་སྒྲུབ་མཁན་ཏེ་སྔགས་པ་རྣམས་ལ་གནོད་ པ་མ་བཏང་བས་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པ་ད་ལྟའི་བར་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་མེས་ཀྱི་རིང་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་འཚོ་བ་བླ་ནས་སྦྱོར་བའི་སྲོལ་ཞིག་ཆགས་ ཡོད་པས། དུས་ཡུན་ཐུང་ངུར་གནས་བབ་དེ་འདྲར་བཅོས་བསྒྱུར་བྱ་དགོས་ཚེ་ཁྲིམས་ཆད་བཙན་པོ་ དབབ་རྒྱུ་ནི་མི་བྱེད་ཐབས་མེད་དུ་གྱུར་མོད།“མི་ཉན་པ་རྣམས་བསད་དོ”⒄ཞེས་པ་ བཞིན་བློན་ངན་དག་གིས་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་རབ་བྱུང་བ་མང་པོར་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ སྡིག་ལས་མནར་གཅོད་བཟོད་དཀའ་བ་བཏང་ནས་ལ་ལ་ སྲོག་ཐོག་ཏུའང་བཏང་སྟེ། ཉེ་བའི་དུས་ཀྱང་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་མོའི་རླུང་འཚུབ་ཁྲོད་དེ་འདྲའི་དོན་ རྐྱེན་མང་དུ་བྱུང་འདུག
དེས་ན། ཁྲི་དར་མ་མས་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་བསྣུབས་པར་ཉེས་སྐྱོན་ཅི་ཡང་མེད་དམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཆོས་དཔེ་ལ་ལ་ཆུར་བསྐྱུར། ལ་ལ་མེར་བསྲེགས། ལ་ལ་བྲག་ལ་སྦས་པ་མ་ཟད། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་མ་བཤིག་ཅིང་མྱང་ཏིང་འཛིན་བཟང་པོ་སོགས་རབ་བྱུང་མཁས་དབང་མང་ པོའང་བཀྲོངས་པ་དང་། རྒྱ་གར་ནས་པཎྚིཏ་འབྱོན་པའི་སྒོ་ཡང་བཅད་ནས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པ་དེས་ནང་བསྟན་ཁོ་ ན་ཙམ་མིན་པར་སྒྲ་རིག་པ་དང་ཚད་མ་རིག་པ། བཟོ་རིག་པ། གསོ་བ་རིག་པ། སྐར་རྩིས་སོགས་རིག་གནས་སྤྱིའི་སྒྲིག་གཞི་ལའང་ཚད་མི་འདྲ་བའི་གཏོར་བརླག་ཐེབས་ ཤིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་དེང་སང་ཡང་ཚང་མས་བདུད་རྒྱལ་གྱི་དཔེ་རུ་འདྲེན་པའི་རྒྱུའང་ གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །
འོན་ཀྱང་མི་ལ་ལས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ཆེན་མོ་བརྒྱད་བརྩམས་ ཡོད་པ་ལས་སུམ་རྟགས་གཉིས་མ་གཏོགས་ད་ལྟ་མཇལ་དུ་མེད་པ་དང་དེ་དག་བར་གྱི་ཡན་ལག་ བྱེ་བྲག་ སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཀྱང་འབྱེད་དཀའ་བ། གནའ་རབས་ཡིག་ཚགས་མང་པོ་ལག་སོན་དཀའ་བ་སོགས་ ཀྱང་རྒྱལ་པོ་གླང་དར་མས་བསྟན་པ་སྣུབ་སྐབས་བརླགས་པར་བཤད་ཀྱང་། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་དོགས་པ་ཟ་བའི་གནས་ཤིག་སྟེ། བསྟན་བསྣུབས་ཀྱི་དུས་ལ་ཆོས་དང་འདྲེས་པར་ཡིག་དངོས་གཞན་དག་ལའང་གནོད་པ་ཐེབས་ ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་མེད་བརླགས་སུ་བཏང་བ་ཡིག་ཚང་རྙིང་ བ་དག་ཏུ་མཐོང་དཀའ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་དུས་དེར་རབ་བྱུང་བ་ཕབ་པ་ལས་ཁྱིམ་པ་བར་གནོད་པ་མ་བཏང་བས་དཀོན་མཆོག་ སྔགས་པའི་རྒྱུད་སྡེ་ལ་ཉམས་པ་མ་བྱུང་བ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་མང་པོའང་མི་མང་གིས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱིས་གནོད་པ་མ་ཐེབས་ཕྱིར། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་སོགས་དེ་དག་གི་བར་གསེང་ནས་ཉམས་ཟེར་ན་ ཆེས་ཡིད་རྟོན་དཀའ་ཞིང་། ལྷག་དོན་སྒྲའི་རྣམ་གཞག་ནི་མི་རིགས་ཤིག་གི་རིག་གནས་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ཡིན་པས། ལོ་ངོ་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་སུམ་རྟགས་གཉིས་མ་གཏོགས་ཤུལ་མེད་དུ་བརླགས་ཟེར་ན་ཤིན་ ཏུ་དགོད་བྲོ་བ་ཞིག་གོ། འོ་ན་གང་གིས་ཉམས་ཤེ་ན། ཕུ་ནུ་ནང་དམེ་དང་ཁེང་ལོག་གི་ཡུན་རིང་བའི་འཁྲུག་རྩོད་དང་བོད་ཀྱི་རིག་དངོས་ མི་གསུམ་ལ་གཏོར་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པའི་སྟོད་སྨད་ཧོར་སོག་གི་བཙན་འཛུལ་ཁྲོད་ འབྱུང་བཞིའི་མལ་དུ་གཟིམས་ལ། ཡང་ལ་ལ་ཞིག་མི་རིགས་གཞན་དག་གི་ལག་ཏུ་ཚུད་ནས་ང་ཚོའི་མཐོང་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་བ་ ཡིན་པར་སྙམ། །

བཞི་བ། ཁྲི་དར་མ་བཀྲོངས་པ་དང་དེའི་ཉེས་སྐྱོན།


རྒྱལ་པོ་དར་མས་དེ་ལྟར་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་བྱ་མགོ་ཚུགས་པས་ལྷ་ ལུང་དཔལ་རྡོར(དེང་དུས་ཀྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ ལྷ་ལུང་དཔལ་རྡོར་ཉིད་བསམ་ཡས་དགོན་གྱི་མཁན་རབས་དགུ་བ་ཡིན་ཚུལ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ རྙིང་ལས་རྙེད་བྱུང་ཞེས་གསུངས་འདུག)གྱི་གཡོ་སྒྱུའི་ཕྱག་ལ་བརྟེན་པའི་མདའ་མོ་ གཅིག་གིས་མི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་སྟོངས་པ་རེད། འོ་ན། ལྷ་ལུང་དཔལ་རྡོར་གྱིས་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་པ་དེར་སྐྱོན་ཡོན་ཅི་ཞིག་ མཆིས་ཟེར་ན། དེ་ཡང་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བ་མཆོག་གིས“ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ སྟེང་ནས་བལྟས་ན། གླང་དར་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་བོད་འདིའི་ནང་དུ་ཁ་བྲལ་དུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ལ་ ཡག་པོ་མ་བྱུང་།……ཁ་བྲལ་དུ་སོང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་གོད་ཆག་དང་ཉམས་རྒུད་ དུ་འགྲོ་བ་ཡིན། མི་དམངས་ལའང་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ངེས་ཡིན།”⒅ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དེར་ལྷ་ལུང་དཔལ་ རྡོར་སོགས་ཆོས་བྱེད་སྐྱེས་བུ་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྙིང་ནད་སེལ་བ་ལ་ཕན་པ་ཅུང་ཞིག་མཆིས་ སྲིད་ མོད། བོད་ཆེན་པོའི་ལས་དབང་ལ་བསམ་དུས་དེར་སངས་དུ་མེད་པའི་སྐྱོ་གདུང་དང་སྡུག་བསྔལ་ ལས་ཅི་ཡང་མ་མཆིས་ཏེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཅུང་བརྗོད་ན།

གཅིག ཕུ་ནུ་ནང་དམེས་ཕྱོགས་གཉིས་དགྲ་རུ་འཐབ་ཅིང་ཡུལ་མཐའི་སོ་དམག་འཁྲུག་པས་བོད་ཀྱི་མངའ་ཐང་ཉམས་པ།
བཙན་པོ་གྲོངས་པའི་ཕྱི་ལོར(སྤྱི་ལོ843བོད་ཆུ་མོ་ཕག)བཙུན་མོ་ཆེན་ཆུན་གཉིས་ལ་ སྲས་ཡུམ་བརྟན་དང་འོད་སྲུང་མཉམ་པོར་འཁྲུངས་ཤིང་ཁོང་གཉིས་ལྟོ་བོར་གྱི་སྲས་སུ་ གྱུར་རྐྱེན་སྐྱེས་མ་ཐག་པ་ནས་བཟུང་བཙུན་མོ་གཉིས་པོས་སོ་སོར་རང་རང་གི་བུར་ རྒྱལ་ས་འཛིན་དུ་འཇུག་འདོད་པས། བློན་འབངས་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་གྱེས་ནས“དབུ་གཡོ་འཁྲུག་པ”ཞེས་པ་ ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ལ་རྒྱུན་མཐུན་པའི་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་འཁྲུག་པ་དེ་འདྲ་བྱུང་ ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་ཡོ་ལང་དེ་བོད་རུ་ཆེན་སྡེ་དྲུག་གི་ཡུལ་ཕལ་མོ་ ཆེར་ཁྱབ་ནས་ཆེ་སྲིད་དང་ཆུང་སྲིད། མང་ ཚན་དང་ཉུང་ཚན། གསེར་བ་དང་གཡུ་བ། ཤ་ཟན་དང་རྩམ་ཟན་ཞེས་སྡེ་གཉིས་གཉིས་སུ་ཆད་ནས་འཁྲུག་ཅིང་བརྩད། དེ་དང་མཚུངས་པར་ཡུལ་མཐའི་སོ་བློན་དག་ཀྱང་རྒྱལ་སྲས་སུ་ཞིག་སྲིད་ཁྲིར་དགོད་ རྒྱུར་མ་འཆམ་པར་ནང་དམེ་དྲག་པོ་བྱས་ཏེ། དཔེར་ན། མདོ་སྨད་ཤར་མཐའི་ལུང་ ཤན(དེང་གི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་བོའུ་ཧྲན་རྒྱུད་དུ་མཆིས)ཕྱོགས་སུ་སོ་མཚམས་ སྲུང་བའི་བོད་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཆེན་མོ་ཞང་ཁོང་བཞེར་བྱ་བས་རྒྱལ་སྲས་འོད་སྲུང་ སྲིད་ཁྲིར་དགོད་འདོད་ཀྱིས་དམག་དཔུང་མང་པོ་རང་ཁོངས་སུ་བཙན་སྒྲིལ་གྱིས་ཁྲི་ དམག་བཅུའི་དཔུང་ཆེན་ཁྲིད་ནས་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་མགོ་ཚུགས་པ་ལ། མདོ་སྨད་གྲོ་ཚང་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་བློན་ཆེན་ཞང་པེ་པེ་བྱ་བ་དང་འཕྲད་དེ་ ཕྱོགས་གཉིས་པོས་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ལོ་ངོ་ཉེར་ལྔའི་རིང་འཐབ་པས། མི་རོས་ལུང་བ་ཁེངས་ཤིང་ཁྲག་རྒྱུན་ཆུ་ལྟར་བཞུར་བའི་ཡ་ང་བའི་སྣང་ཚུལ་ཐོན་ཡོད་ པ་བཞིན་ཡུམ་བརྟན་འོད་སྲུང་གི་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་མེ་ལྕེས་བོད་ཁམས་ཀུན་ནས་ འཁྲུགས་སོ།།
བོད་ནང་ཞིག་གི་ལོ་ཟླ་དེ་དང་བསྟུན་ནས་ཀན་སུའུ་ཏུན་ཧོང་རྫོང་གི་ཡུལ་མི་ཀྲང་ དབྱི་ཁྲའོ(张义超)བྱ་བས་རྒྱ་རིགས་སོགས་མི་རིགས་གཞན་དག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ ནས་བོད་ལ་ངོ་ལོག་གི་ ཟིང་འཁྲུག་བསླངས་པས། ས་དེའི་བོད་ཀྱི་སོ་བློན་རྣམས་ཡུལ་གཞན་དུ་བྲོས་བྱོལ་བྱ་དགོས་བྱུང་ཞིང་། ཁོས་ཀྲུའུ་ཁག་བཅུ་གཅིག་གི་ས་རིས་ཁྱེར་ནས་ཐང་གོང་མར་བློ་དཀར་ཞུས་པ་དང་། འཇང་རིགས་ཀྱི་ཚོ་ཁག་མང་པོ་དང་། འ་ཞ། མི་ཉག་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་མགོ་ཐོན་པར་བྱས་པ་ལྟར་ཏེ། བོད་ལ་ངོ་ལོག་གི་ཟིང་འཁྲུག་ཀུན་ཏུ་བསླངས་པས་དེང་གི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཝེ་ ཡོན་དང་ལུང་ཞིས། ལིན་ཞཱའི་རྒྱུད་གཅིག་པུ་ནས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྦྲ་ཁྱིམ་ཆིག་ཁྲིས་ཐང་ལ་མགོ་བཏགས་པ་ ལྟ་བུ་སྟེ་བོད་ཀྱི་མངའ་ཐང་ཕྱོགས་བཞི་ནས་ཆེས་ཆེར་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ།།

གཉིས། འབངས་གྱེན་ལོག་བྱུང་བས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་རྨང་ནས་འཇིག་ཅིང་ས་ཆ་བཅད་བཟུང་གིས་གཅིག་འོག་གཅིག་ལ་མི་འདུ་བའི་གནས་བབ་ཆགས་པ།
རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཡུན་རིང་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་དུས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ ཀྱིས་ཁྲལ་རིགས་སྣ་ཚོགས་འཇལ་དགོས་པར་མ་ཟད་དམག་ནང་དུའང་ཞུགས་དགོས་པས། ལྟོ་སྐྱ་གོས་ཧྲུལ་དང་རང་ལུས་རང་ལ་མི་དབང་བའི་འཚོ་བ་ཆེས་སྡུག་ཤོས་མི་སྐྱེལ་ ག་མེད་བྱུང་ཞིང་། རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ལོ869(བོད་ས་གླང)ལོར་དབའས་ཁོ་བཞེར་ལེགས་སྟེང་གིས་ མདོ་ཁམས་ནས་གྱེན་ལོག་བྱས་ལ། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་འབངས་གྱེན་ལོག་གི་མེ་ལྕེ་དེ་བོད་ཁམས་ཡོངས་སུ་མཆེད་ མགོ་ཚུགས། ཐེངས་འདིའི་གྱེན་ལོག་གིས་ཞང་རྗེ་གསས་སྣེ་བཙན་སོགས་ས་གནས་སོ་སོའི་དཔོན་པོ་ བསད་པ་མ་ཟད། མངའ་བདག་དཔལ་འཁོར་བཙན་ཡང་བཀྲོངས་པ་ལྟ་བུར་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་དག་ལའང་འཚེ་ བས་འདུག་བཟོད་མེད་པར་ཡུལ་འཁྱམས་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཞིང་། ཐ་ན་སྤྱི་ལོ877(བོད་མེ་བྱ)ལོར་བཙན་པོའི་བང་སོ་དག་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་བྲུས་སྟེ། གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་སྒྲིག་འཛུགས་ལྡན་པའི་གྱེན་ལོག་ཟིང་འཁྲུག་དེས་བཙན་པོ་གོང་མ་ རྣམས་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་སྒྲིག་གཞི་རྩ་གཏོར་དུ་བཏང་བ་དང་བསྟུན། གྱེན་ལོག་དཔུང་ཁག་སོ་སོས་ཀྱང་རང་སྲིད་བཟུང་ནས་ལུང་བ་རེ་ལ་རྒྱལ་པོ་རེ། རྒྱལ་པོ་རེ་ལ་སྐུ་མཁར་རེའི་གཅིག་འོག་གཅིག་ལ་མི་འདུ་བའི་གནས་བབ་ཆགས་ནས་ འཁྲུག་པས་ཆོས་ལྡན་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་སིལ་བུར་གྱུར་ཏོ། །


གསུམ། སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་ནུབ་ཅིང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་དཔལ་འབྱོར། མི་ འབོར་ལ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གོད་ཆག་ཆེན་པོ་ཐེབས་པ།
དེ་ཡང“(མངའ་བདག་འོད་སྲུང་གི་དུས)དབུ་རུ་དང་གཡོ་རུ་འཁྲུག ཕྱིའི་སོ་ཁ་དུས་དེ་ནས་ནང་དུ་ཤོར། ནང་གི་མདུན་ས་ཞིག རྒྱལ་ཁྲིམས་གསེར་གྱི་གཉའ་ཤིང་འདྲ་བ་ནི་ཆག ཆོས་ཁྲིམས་དར་གྱི་མདུད་པ་འདྲ་བ་ནི་གྲོལ། འབངས་ཁྲིམས་སོག་མའི་ཕོན་ཐག་འདྲ་བ་ནི་ཆད། གནས་དགོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཟ་ཚུགས་ཆེ་ཚུགས་ཉམས། རང་ལུགས་ཀྱི་གནས་བརྟན་དང་ཆོས་ཀྱི་མདུན་ས་འཛིན་པ་རྣམས་ལྷོ་བལ་དུ་བྲོས།”⒆ཞེས་ དང་།“(འབངས་གྱེན་ལོག་གི་རྗེས)རང་སེམས་འདུལ་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་གསུངས་མོད།། དེང་དུས་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་དྲེགས་ཅིང་ཁེངས།། ཁྱིམ་པ་ཀུན་ལས་ལྷག་པར་ཆགས་སྡང་འཕེལ།། ཀྱེ་མ་འདི་ལྟའི་བསྐལ་བ་སྔོན་བྱུང་ངམ།། རྒྱལ་བོ་གླང་གིས་རབ་བྱུང་ཕབ་པ་སོགས།། བསྟན་ལ་གནོད་པར་ཀུན་གྱིས་ཤེས་མོད་ཀྱང་།། ཕྱི་དུས་མཛའ་བ་ལྟར་བཅོས་རབ་བྱུང་ཀུན།། ཐབས་བརྒྱས་འབེབས་འདི་དེ་འདྲར་གོ་བ་མེད།། རབ་བྱུང་མ་ལུས་རྟག་ཏུ་དམག་ལ་འདེད།། རྟོག་ཆེན་རྫོང་བསླུ་དུག་སྟེར་སོགས་གྱི་གླར།། སྡིག་ཅན་རྣམས་ལས་དགེ་འདུན་གནས་བརྟན་བསྐོ།། གསང་སྔགས་ཚིག་རེ་འཛིན་པ་ཡན་ཆད་ཀྱང་།། ངན་སྔགས་མཐུ་གཏད་སེར་གསུམ་བྱེད་ལ་འགོད།། འདི་འདྲའི་ངང་ཚུལ་གཞན་ཡང་བགྲང་མི་ལང་།། རྒྱལ་བོ་དར་མས་བསྟན་པ་ བསྣུབས་པ་དེས།། བྱེ་བའི་ཆ་ཡང་འདི་དག་ལ་མི་ཕོད།།”⒇ཅེས་སོགས་མང་དུ་འབྱུང་བ་ལྟར་རྒྱལ་སྲས་ཡུམ་ བརྟན་འོད་སྲུང་གཉིས་ཀྱི་འཁྲུག་རྩོད་དང་དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་འཁྲུག་ཟིང་སྡེ་གཟར་ གྱི་ཡོ་ལང་བོད་ཁམས་ཀུན་ཏུ་གཡོས་པས། གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ཉམས་ཤིང་ རབ་བྱུང་གནས་བརྟན་འགའ་ལྷག་པ་ཡང་ཡུལ་གཞན་དུ་བྲོས་བྱོལ་མི་བྱ་ག་མེད་བྱུང་ནས་ སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་མིང་ཙམ་དུ་གྱུར་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དམག་འཁྲུག་དེས་བསྐུལ་བའི་འབངས་གྱེན་ལོག་དང་ས་ཆ་བཅད་བཟུང་གི་སྲིད་ དབང་འཕྲོག་རྩོད་ཁྲོད། དམག་འཁྲུག་གི་དགོས་མཁོར་དམིགས་ནས་ཆོས་སྡེར་གྲགས་པ་མང་དུ་བཏབ་པ་སོགས་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཐོས་པས་ སེམས་ཀྱིས་མི་བཟོད་པའི་གོད་ཆག་ཆེན་པོ་ཐེབས་པར་མ་ཟད། ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་དང་ར་ས་སོགས་པར་སྔ་ཕྱིར་གནོད་པ་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་ལ། བཙན་པོའི་བང་སོ་བྲུས་པ་དང་གཙུག་ལག་ཁང་རྙིང་བ་མང་པོ་བཤིག་པ། མཁས་པ་གང་མང་བཀྲོངས་པ་ལྟ་བུར་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་མི་རབས་མང་པོས་ འཚོལ་སྡུད་དང་གསར་གཏོད། རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པའི་གནའ་རྟེན་དང་གསུང་རབ་སོགས་ཡིག་དངོས་ཕལ་ཆེར་ཤུལ་མེད་དུ་ བརླགས་པས། རིམ་གྱིས་བོད་མི་སྤྱིའི་སྐད་ལ་ཡང་ཡུལ་ལུང་གི་ སྐད་ཆའི་སེར་ཁ་ཤོར་འགོ་ཚུགས་ནས་དེང་གི་དུས་ལ་བོད་པས་བོད་པར་གོ་བརྡ་མི་ འཕྲོད་པའི་རྒྱུའང་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། འོད་སྟོང་ལྷམ་མེར་འཚེར་བའི་བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་རིག་གནས་དེ་ཧ་ཅང་ཉག་ཕྲ་བར་གྱུར་ ལ། མི་ཤི་ཁྱིམ་སྟོང་དང་ཞིང་ས་རྩྭ་ལྡུམ་གྱིས་ཁེངས་པའི་གྲང་ཤུར་ཤུར་གྱི་སྣང་ཚུལ་ ཀུན་དུ་ཁྱབ་ནས། བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལ་སྔར་མེད་ཀྱི་ཉམས་རྒུད་དང་བོད་ཀྱི་མི་འབོར་ཆེས་ཆེར་ཆག་ པ་སྟེ། ལུགས་བཟང་སྤྱོད་ལམ་རྩད་ནས་ཉམས་ཤིང་ཉེས་སྤྱོད་འཆལ་བ་སྤྲིན་ལྟར་འཐིབས་པས་བོད་ འབངས་ཡོངས་ཀྱི་སྐྱིད་པའི་གཡུང་དྲུང་རིང་དུ་ཟད་ཅིང་སྡུག་པའི་ངུ་ངག་རེས་ལ་ བབས་ནས་ལོ་ངོ་བཞི་བརྒྱར་ཉེ་བའི་དུས་འཁྲུག་སྡེ་གཟར་གྱི་དམྱལ་ཁམས་ཆེན་མོར་ ལྷུང་བའོ།།
མདོར་ན། ཁྲི་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་ནི་མ་གཞིར་དམ་པའི་ཆོས་ལ་དགའ་ཞིང་ཡ་རབས་ཚུལ་ལྡན་གྱི་ རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཕྱིས་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་བསྣུབས་པ་ཡང་རང་ཁོ་ནའི་སྐྱིད་འདོད་བདེ་འདོད་ཀྱི་ཆེད་ མིན་པར་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་ཞིང། སྒང་བ་བོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་དེ་ཡུན་ནས་ཡུན་དུ་རྒྱས་པའི་ཐོག་མའི་ རྒྱུར་བརྩམས་པ་ཡིན་པས། ཁོས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པ་དེར་འདག་ཏུ་མེད་པའི་ཉེས་སྐྱོན་ཡོད་ཀྱང་། གལ་འགངས་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་དེ་དག་ལ་སྡང་སེམས་ཀྱི་མདའ་མོ་གཅིག་གིས་རེ་གཞག་ཡོད་ ཚད་རླུང་ལ་བསྐུར་ནས་འཛམ་གླིང་ན་ཉི་ཟླ་བཞིན་དུ་གསལ་བའི་ཆོས་ལྡན་བོད་ཀྱི་ རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་མོ་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཇི་འདྲའི་ཡིད་ཕངས་ པ་ཞིག་རེད་ཨང་།། །།

བོད་ཀྱི་གླུ་བ་གླུ་མ།

གངས་ལྗོངས་ཀྱི་གླུ་པ་གླུ་མའི་གར་སྟེགས།

འཕྲོད་བསྟེན་ཤེས་བྱ།

ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ། གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན།

ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང༌།

ཤེས་ཡོན་ནི་མ་འོངས་པའི་མདུན་སྒོ་ཡིན།

རྒྱན་གོས་ཆ་ལུགས།

བོད་མིའི་གནའ་དེང་གོས་ཀྱི་མཚར་ཉམས།

གློག་བརྙན་གསར་པ།

བོད་ཀྱི་གྲགས་ཅན་གློག་བརྙན་ངོ་སྤྲོད།།

བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་སྐད་ཡིག་གསུམ་གྱི་དྲ་འབྲེལ།

རྩོམ་རིག

  • ཡིད་འོང་ལྷ་མཚོ།
  • རིག་འབྱུང་དྲ་བ།
  • མཆོད་མེ་རྩོམ་རིག
  • བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག

སྙན་ངག

  • ན་གཞོན་གསར་པ།
  • གཏེར་མཛོད།
  • བོད་ཀྱི་རིག་མཛོད།

ལོ་རྒྱུས།

  • བཤད་མཛོད།
  • གདོད་མའི་ལོ་རྒྱུས།
  • དྲིས་ལན་དྲ་མཛོད།
  • གསལ་ལེ་རྒྱལ།

ཆོས་འབྱུང་།

  • ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས།
  • ནང་བསྟན།
  • རྡོ་འབུམ་དཔེ་འཕྲིན།

སྐད་ཡིག

  • ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ།
  • ཇོ་མོ་གླང་མ།
  • ཧི་མ་ལ་ཡ
  • སྨོན་ལམ

རིག་གཞུང་།

  • བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་།
  • སློབ་གསོ་དྲ་བ།
  • འབྲུག་དཔེ་མཛོད།

རིག་གནས།

  • རིག་གནས་དྲ་བ།
  • བོད་ཀྱི་རིག་གནས།
  • སེང་རྡོར་དྲ་ཚིགས
  • ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།

དྲ་རྒྱ་གཞན།

  • གཉན་པོ་གཡུ་རྩེ།
  • རྡོ་འབུམ་དཔེ་ཕྲེང་།
  • ལོ་གསར་རིག་གཞུང་།